پس مفضل عليه كلمه « اتقى » كسى است كه با دادن مال از خدا نمىپرهيزد ، هر چند كه از پاره اى مخاطر دنيوى پرهيز دارد ، و يا ساير اعمال صالح را انجام داده ، به اين مقدار از خداى تعالى پروا مىكند . پس آيه شريفه به حسب مدلولش عام است و اختصاص به طايفه اى ندارد ، دليل بر اين معنا اين است كه كلمه « اتقى » را با جمله * ( « الَّذِي يُؤْتِي مالَه » ) * توصيف كرده ، و معلوم است كه اين توصيف امرى است عمومى ، و همچنين توصيفهاى بعدى ، و اين منافات ندارد با اينكه آيات و يا همه سوره به خاطر يك واقعه خاصى نازل شده باشد ، هم چنان كه در روايات اسباب نزول سبب خاصى برايش ذكر شده . و اما اطلاق مفضل عليه به طورى كه شامل همه مردم از صالح و طالح شود ، و در نتيجه مفضل تنها شامل يك نفر گردد ، و يا يك نفر در هر عصر بشود ، و معنا چنين گردد كه از ميان همه مردم تنها آن يك نفرى داخل دوزخ نمىشود كه از همه با تقواتر است ، و نيز در جمله قبلى معنا چنين شود كه داخل دوزخ نمىشود مگر تنها آن يك فردى كه در هر عصر از سايرين شقىتر باشد ، توجيهى است كه به هيچ وجه سياق آيات اول سوره با آن مساعدت ندارد ، و همچنين با انذار عمومى كه در جمله * ( « فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى » ) * شده نمىسازد ، چون معنا ندارد بگوييم : همه شما را انذار مىكنم از آتش دوزخى كه به جز يك نفر از شما در آن جاودانه نمىافتد ، و تنها يك نفر از شما از آن نجات مىيابد . * ( « الَّذِي يُؤْتِي مالَه يَتَزَكَّى » ) * - اين جمله صفت كلمه « اتقى » است ، مىفرمايد اتقى آن كسى است كه مال خود را مىدهد و انفاق مىكند ، تا به اين وسيله مال خود را به نموى شايسته نمو دهد . * ( « وَما لأَحَدٍ عِنْدَه مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزى » ) * - اين آيه مضمون آيه قبلى را تثبيت مىكند ، مىفرمايد و اتقى كسى است كه كسى از او طلبى ندارد ، و نعمتى نداده ، تا به عنوان تلافى آن مال را كه وى انفاق كرده به او داده باشد ، پس كسى كه مصداق اتقى است مال را براى رضاى خدا انفاق مىكند ، مؤيد اين معنا جمله بعدى است كه مىفرمايد : * ( « إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّه الأَعْلى » ) * . * ( « إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّه الأَعْلى » ) * اين استثناء منقطع و به معناى ليكن است ، و معناى آيه اين است كه : كسى طلبكار خدا نبوده ، و خدا مالى را كه به او داده به عنوان اداى دين نداده ، پس شخص انفاقگر مال خدا را در راه خدا انفاق مىكند تا رضاى پروردگار والاى خود را به دست آورد . و ما در سابق در